Komitet Nauk Demograficznych PAN zaprasza

11.02.2026

12 lutego 2026 roku podczas posiedzenia plenarnego Komitetu Nauk Demograficznych PAN zaprezentowane zostaną prace nagrodzona oraz wyróżniona w I-szej edycji Konkursu o nagrodę Komitetu Nauk Demograficznych Polskiej Akademii Nauk za wyróżniające osiągnięcie naukowe z zakresu studiów nad procesami ludnościowymi.

Posiedzenie odbędzie się w formie bezpośredniej w sali im Erazma Majewskiego w Pałacu Staszica w Warszawie (tzw. Sala pod Kopułą na 4 piętrze). Program posiedzenia (11:00 – 13:00):

  • 1. Wprowadzenie
  • 2. Informacja o wynikach Konkursu o nagrodę Komitetu Nauk Demograficznych Polskiej Akademii Nauk za wyróżniające osiągnięcie naukowe z zakresu studiów nad procesami ludnościowymi
  • 3. Uroczyste wręczenie dyplomów laureatkom nagrody głównej: − Profesor dr hab. Annie Matysiak − Dr Beacie Osiewalskiej
  • 4. Uroczyste wręczenie dyplomów laureatkom wyróżnienia: − Mgr Agacie Mróz − Dr Dominice Zwęglińskej-Gałeckiej
  • 5. Prezentacja nagrodzonej i wyróżnionej pracy: − Beata Osiewalska, Anna Matysiak: Two sides of a coin: The relationship between work autonomy and childbearing (Journal of Marriage and Family, https://doi.org/10.1111/jomf.13066) − Agata Mróz, Dominika Zwęglińska-Gałecka: Sustaining rural vitality: lessons from Podlaskie, Poland (European Planning Studies, https://doi.org/10.1080/09654313.2025.2538131)
  • 6. Dyskusja
  • 7. Sprawy różne

Dyskusja naukowa na posiedzeniach KND PAN ma charakter otwarty. KND zaprasza do udziału w seminarium i rozmowy o ważnych problemach zmiany demograficznej. Laureatki I-szej edycji Konkursu podjęły jedno z kluczowych zagadnień nurtujących demografów. Chodzi mianowicie o wyjaśnienie relacji między zmieniającymi się warunkami pracy i dzietnością. Autorki ukazują złożony, ambiwalentny charakter tej zależności, zróżnicowany według płci, liczby już posiadanych dzieci czy pozycji społecznej. Ich praca dostarcza mocnych dowodów empirycznych na to, że współczesne przemiany rynku pracy nie tylko wpływają na zachowania prokreacyjne, lecz także kształtują nierówności społeczne w sferze rodzinnej. Z kolei w wyróżnionej pracy ukazano problemy depopulacji na obszarach wiejskich przedstawiając konsekwencje dla funkcjonowania samorządów lokalnych. Okazja do spotkania jest wyjątkowa gdyż stwarza możność bezpośredniego kontaktu z Laureatkami i poznania wyników prowadzonych przez nie badań naukowych o uwarunkowaniach i konsekwencjach procesów ludnościowych.

Nagroda główna: Beata Osiewalska, Anna Matysiak: Two sides of a coin: The relationship between work autonomy and childbearing https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jomf.13066

W badaniu podjęto jedno z kluczowych zagadnień współczesnej demografii: jak zmieniające się warunki pracy wpływają na decyzje o posiadaniu dzieci. W świecie, w którym cyfryzacja, praca zdalna i elastyczne formy zatrudnienia stają się codziennością, autonomia w pracy – rozumiana jako kontrola nad sposobem (jak), czasem (kiedy) i miejscem (gdzie) wykonywania zadań – przekształca relacje między życiem zawodowym a rodzinnym. Choć zjawisko to dotyczy coraz większej części populacji, jego wpływ na zachowania prokreacyjne pozostaje wciąż słabo zbadany. Integrując teorie ujmujące zależności między rynkiem pracy a dzietnością z teoriami organizacji pracy, Autorki wskazały na dwoisty charakter wpływu autonomii zawodowej na dzietność. Z jednej strony autonomia to cenny zasób: powinna ułatwiać dostosowanie obowiązków zawodowych do życia rodzinnego, zmniejszać konflikt tych dwóch obszarów i sprzyjać decyzjom prokreacyjnym. Z drugiej – rozmycie granic między pracą a domem oraz wzrost odpowiedzialności i dyspozycyjności, będące częstymi konsekwencjami autonomii, może paradoksalnie nasilić konflikt praca–rodzina zwłaszcza u osób silnie zaangażowanych w karierę. Wyniki różnią się w zależności od płci. Nie stwierdzono istotnych zależności między autonomią zawodową mężczyzn a płodnością par. Uzyskane wyniki nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy autonomia w pracy – traktowana jako zasób – sprzyja rozwojowi rodziny. Ukazują jednak jej złożony, ambiwalentny charakter – autonomia zawodowa ma „dwie strony medalu”: może zarówno wspierać, jak i utrudniać decyzje prokreacyjne, w zależności od płci, liczby już posiadanych dzieci czy pozycji społecznej. Artykuł wnosi nową perspektywę do badań nad relacjami między rynkiem pracy a rodziną, dowodząc, że korzyści z elastycznych form zatrudnienia koncentrują się głównie wśród osób o wyższym statusie, podczas gdy dla pracowników o niższych kwalifikacjach autonomia często oznacza dodatkowe obciążenia. Praca dostarcza mocnych dowodów empirycznych na to, że współczesne przemiany rynku pracy nie tylko wpływają na zachowania prokreacyjne, lecz także kształtują nierówności społeczne w sferze rodzinnej.

Wyróżnienie: Agata Mróz, Dominika Zwęglińska-Gałecka Sustaining rural vitality: lessons from Podlaskie, Poland https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09654313.2025.2538131

Autorki podejmują problem konsekwencji długofalowej depopulacji dla funkcjonowania samorządów lokalnych na obszarach wiejskich. Celem badania była identyfikacja i omówienie polityk rozwoju wdrażanych w kurczących się gminach w Polsce, na przykładzie województwa podlaskiego. W badaniu zidentyfikowano gminy depopulacyjne oraz wyłoniono gminy żywotne, które: utrzymywały relatywnie wysoką jakością życia, oraz gminy schyłkowe, które utraciły część populacji i żywotność. Wyniki badań wskazują depopulacja wsi ma charakter długotrwały i strukturalny, a jej konsekwencje wykraczają daleko poza sferę demografii, obejmując kondycję gospodarki lokalnej, organizację usług publicznych oraz funkcjonowanie wspólnot terytorialnych. W gminach zidentyfikowanych jako żywotne włodarze podkreślali swoje dążenia do poprawy jakości życia mieszkańców. W gminach schyłkowych przedstawiciele lokalnych władz koncentrowali się na ograniczeniach strukturalnych i geopolitycznych, uznając wyludnianie za zjawisko poza ich kontrolą. W wyniku badania wskazano, że o utrzymaniu żywotności decyduje splot dwóch czynników: jakości przywództwa lokalnego oraz kapitału terytorialnego, rozumianego jako zasób przyrodniczy, gospodarczy i instytucjonalny. Społeczności lokalne rzadko są postrzegane jako zasób, a niski poziom partycypacji obywatelskiej oraz ograniczone zaufanie społeczne utrudniają budowę odporności demograficznej. Zdecydowanie bardziej optymalną strategią jest poszukiwanie adaptacyjnych sposobów łagodzenia negatywnych konsekwencji depopulacji np. inteligentnego dostarczania usług lokalnych czy poprawy infrastruktury cyfrowej. Autorki postulują wprowadzenie modelu „inteligentnego kurczenia się” (smart shrinkage), który łączyłby zarządzanie adaptacyjne, współpracę międzygminną oraz wykorzystanie zasobów endogennych.