RRL w parlamencie

07.08.2025

Przedstawicielki Rządowej Rady Ludnościowej wzięły udział w spotkaniu parlamentarnego zespołu ds. przyszłości demograficznej Polski. Postanowiono, że rozmowa między parlamentarzystami a ekspertami z RRL będzie kontynuowana.

Przewodnicząca Rządowej Rady Ludnościowej (RRL) dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. SGH, oraz prof. dr hab. Irena E. Kotowska, członkini RRL, uczestniczyły 8 lipca 2025 r. w spotkaniu parlamentarnego zespołu zajmującego się perspektywami demograficznymi. Rozmawiano o sytuacji demograficznej w Polsce oraz o wyzwaniach związanych ze zmianami ludnościowymi. Parlamentarzyści poprosili o informacje dotyczące tegorocznego raportu RRL.

Prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak przypomniała, że RRL istnieje od 50 lat i co roku przedstawia raport, w którym poruszane są kwestie dotyczące procesów ludnościowych. Pierwszy raport, przygotowany przez RRL powołaną w 2024 r., zostanie upubliczniony we wrześniu, po uprzednim przyjęciu przez rząd.

– Przedstawiamy w nim podstawowe problemy w najważniejszych obszarach zmian ludnościowych, które dotyczą: płodności i form życia rodzinnego, stanu zdrowia i umieralności, migracji zagranicznych i wewnętrznych, wpływu zmian demograficznych na rynek pracy – relacjonowała prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak.

Ekspertki RRL przedstawiły syntetycznie najważniejsze zagadnienia oraz główne rekomendacje.

Prof. Irena E. Kotowska zwróciła uwagę na to, iż w debacie publicznej zmiany ludnościowe w Polsce przedstawia się jako kryzys demograficzny, a nie jako etap rozwoju demograficznego powodujący określone wyzwania, dodatkowo pomija się aspekt międzynarodowy: – To, co się dzieje w Polsce z dzietnością wpisuje się w globalny spadek dzietności. Znajdujemy się na określonym etapie przemian ludnościowych, który charakteryzuje upowszechnieniem się niskiej płodności. Ponad połowa ludności krajów świata ma obecnie współczynnik dzietności na poziomie, który nie zapewnia zastępowalności pokoleń. Dotyczy to przede wszystkim Europy. Co więcej, w rosnącej liczbie krajów utrzymuje się niska dzietność (współczynnik dzietności poniżej 1,5 urodzeń na kobietę) – wyjaśniała demografka.

Prof. Kotowska wskazała na specyfikę zmian płodności w Polsce. Tak jak w innych krajach, kobiety decydują się na pierwsze dziecko w późniejszym wieku, niż robiły to wcześniejsze pokolenia. Jednak nadal matki w Polsce są stosunkowo młodsze niż matki w innych krajach europejskich. Utrzymywanie się niskiej dzietności w Polsce wiąże się z tym, że nie następuje wzrost natężenia urodzeń wśród kobiet w wieku 30-49 lat. – Wzrost płodności po 30 roku życia zależny jest w dużej mierze od dostępu do infrastruktury zdrowia reprodukcyjnego, w tym od diagnostyki i leczenia niepłodności oraz możliwości zapłodnienia pozaustrojowego – relacjonowała prof. Kotowska. Przypomniała, że w krajach europejskich, w których wystąpiła niska dzietność, ale potem częściowo ją odbudowano, było to związane z rekompensatą urodzeń wskutek wzrostu płodności kobiet w wieku powyżej 30 lat. Wskazała także na zasadnicze zmiany form życia rodzinnego. Coraz więcej osób żyje w związkach niemałżeńskich i w nich rodzi się coraz więcej dzieci. Z danych uzyskanych ze spisów powszechnych z 2011 r. i 2021 r. wynika, że liczba związków niesformalizowanych wzrosła wyraźnie, zwłaszcza związków z dziećmi, natomiast liczba małżeństw spadła, szczególnie małżeństw z dziećmi: – Ponad trzykrotnie zwiększyła się liczba związków niemałżeńskich z dziećmi, ponad dwukrotnie liczba związków niemałżeńskich bez dzieci, natomiast liczba małżeństw z dziećmi spadła o 14,5 proc., a tych bez dzieci o 3 proc. Znaczenie związków niemałżeńskich wyraźnie rośnie, ale są nieobecne w bieżącej ewidencji ruchu naturalnego ludności. – powiedziała demografka i dodała: – Musimy wspierać wszystkich, którzy chcą mieć dzieci, a to wymaga dostrzeżenia barier zdrowotnych prokreacji. RRL poświęci więc odrębny rozdział zagadnieniom zdrowia reprodukcyjnego w kolejnym raporcie.

Polskę wyróżnia negatywnie umieralność wyższa niż przeciętnie w krajach Unii Europejskiej Pomimo niewielkich korzystnych zmian współczynników zgonów, jakie wystąpiły po 2021 r., sytuacja zdrowotna Polaków jest gorsza niż w wielu krajach Unii Europejskiej. – W debacie publicznej na temat zmian demograficznych najczęściej rozmawia się o niskiej dzietności, a mnie i innych demografów, martwi stan zdrowia populacji i większe ryzyko zgonów w Polsce niż w innych krajach europejskich. Podobnie myślą eksperci zajmujący się zdrowiem publicznym, którzy w specjalnym raporcie PAN „Polskie Zdrowie 2.0” wskazują na jego zagrożenia – przyznała prof. Kotowska.

Przedstawicielki RRL zwróciły również uwagę na to, że w ostatniej dekadzie Polska stała się krajem imigracji netto, tj. takim, w którym napływ ludności przewyższa jej odpływ. Podobnie dzieje się w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej, które po akcesji do Unii Europejskiej doświadczyły znaczącej emigracji. Wykorzystanie tej historycznej szansy wymaga różnych działań: od zebrania wiarygodnych danych- ilu jest w Polsce imigrantów, jaki tworzą potencjał ludnościowy, jaka jest ich aktywność zawodowa, po opracowanie strategii migracyjnej i modelu uczestnictwa imigrantów w polskim społeczeństwie i gospodarce.

Ekspertki odniosły się także do migracji wewnętrznych. Celem polityki w zakresie migracji wewnętrznych powinno być łagodzenie przestrzennych dysproporcji rozwojowych związanych z nierównomiernością terytorialną procesów demograficznych w Polsce. Od lat bowiem zwiększa się liczba mieszkańców wielkich miast i gmin wokół nich, a wyludniają gminy i powiaty położone najdalej od stolic regionalnych. Postępuje proces suburbanizacji. Zróżnicowanie przestrzenne depopulacji oraz zmiany struktur wieku wymagają odpowiednich działań na różnych poziomach administracyjnych oraz wzajemnej ich integracji. RRL rekomenduje, między innymi, skupienie na polityce spójności zamiast utrzymywania konkurowania poszczególnych samorządów o zasoby terytorialne, ludzkie i finansowe oraz opracowanie takiej strategii rozwoju wszystkich jednostek samorządu terytorialnego, by stworzyć zachęty do współpracy, w szczególności międzygminnej.

W raporcie poświęcono także uwagę procesowi starzenia się ludności oraz jego konsekwencjom społecznym i gospodarczym. Dotyczą one systemu emerytalnego, opieki zdrowotnej i długoterminowej, finansów publicznych oraz rynku pracy. Celem działań polityki publicznej powinno być poprawienie zdrowia osób starszych, co może opóźnić czas, w którym stają się niesamodzielni. RRL w rekomendacjach podkreśla, że należy także przygotować rozwiązania, które pomogą osobom dorosłym w zapewnieniu opieki nad osobami najstarszymi.

Prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak przypomniała, że zmiany demograficzne mają wpływ na rynek pracy. Wobec spadku liczby ludności w wieku produkcyjnym szczególnie ważne jest wprowadzenie rozwiązań zwiększających aktywność zawodową tych grup ludności, które rzadziej niż inne, są aktywne na rynku pracy. To przede wszystkim osoby w wieku 50 lat lub więcej, kobiety w wieku reprodukcyjnym i osoby z niepełnosprawnościami. Eksperci RRL uważają przy tym, jak wielu innych specjalistów, że niedobory podaży pracy będą po części łagodzone przez zmiany technologiczne, w tym przez automatyzację, która zwiększy produktywność pracy.

W spotkaniu zespołu parlamentarnego wzięli udział także przedstawiciele GUS oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Hanna Strzelecka, wiceprezes GUS, potwierdziła znaczenie zmian struktur wieku dla rynku pracy: z prognozy ludnościowej GUS wynika, iż do roku 2060 liczba osób w wieku produkcyjnym zmniejszy się o 8 mln w porównaniu do obecnej sytuacji. Odwrócona także zostanie relacja pomiędzy osobami w wieku produkcyjnym i nieprodukcyjnym: teraz są na 100 osób w wieku produkcyjnym przypada 72 osoby w wieku nieprodukcyjnym, natomiast za 35 lat będzie to 105 osób w wieku nieprodukcyjnym.

Przedstawicielki MRPiPS przekazały informacje o trwających w resorcie konsultacjach związanych z polityką demograficzną, niezbędnych do przygotowania przez resort propozycji działań w tym obszarze.

Na stronie internetowej Sejmu znajduje się zapis posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. przyszłości demograficznej Polski: https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/transmisje_arch.xsp?rok=2025&type=inne&page=2#628208D3439535FDC1258CA5002C91A2